Enslaved Sasoun Armenians weep for those killed. "Help us God." ՍԱՍՆՈՅ ԱՀԵՂ ԿՌՈՒԻՆ օգնէ մեզ Աստուած
HTML-код
- Опубликовано: 27 авг 2024
- en.wikipedia.o...
Տարբերակ՝ ...օգնէ մեզ Աստուած:
ՍԱՍՆՈՅ ԱՀԵՂ ԿՌՈՒԻՆ
Սասնոյ ահեղ կռուին գելիեգուզանցի Համզէն[1][2]
Էրկու մանչն իւր ղրկեց Գրգոյին[3] քոմակ[4]:
…Մեր սուրբ Մարաթուկ, Անդովկ, Ծովասար կը կանչին,[5]
Չուր ե՞րբ մեռուկ մենք մնանք, ամօթ էղնի մեզ:[6]
Ու մենք քար կը հալցունք, ջուր կը դարձունք զերկաթ,[7]
Հերիք էղնինք ծառայ տաճիկներուն[8] վատ:
Իւրեան էրկու տղին՝ Ավէյին, Հաջոյին,[9]
Գրգոն առաւ իւր խումբ, մտաւ գօտեմարտ:[10]
Իւրեանց մէլիքներն էն կ'իրիշկեն էրկու տղէն,[11]
Թէ ե՛րբ պիտի զարկին թիւրքերուն[12] նամարդ:
Հաջո՛յ, Հաջո՛յ, լաչակ քաշիմ, քաշիմ ես քո գլուխ,[13]
Հորի՞ իս կանգներ, լաօ՛, մտի՛ր գօտեմարտ:
Շատ ինք թափել արիւն[14], չը տեսանք վառ գարուն,
Մեր աչքերուն՝ միշտ լաց, չ'օգնեց մեզ Աստուած[15]:
Կռուինք, զարկինք, անցնինք, կռուով հասնինք Սասուն,[16]
Չէ՞ որ շատ ի զուր ին աղաչանք ու լաց:
Տաճիկ[17] մեր առջեւէն կը փախնի քանց կատու.[18]
Հերի՛ք մնանք, հայե՛ր, տաճկին հարկատու:
Մեր կանանց կրծքին՝ մանչ, ուսին՝ մոսին, ձեռքին՝ մաճ,[19]
Նրանց դէմքին՝ ցասում. փա՛ռք քեզի, Սասո՛ւն:
Հայոց ազատութիւն, սրբազան ջօջաց տուն,[20]
Քաջեր ունիս բազում. փա՛ռք քեզի, Սասո՛ւն:
Դուք մեզի ապաւէն, փրկէ՛ք թիւրքի դաւէն,[21]
Քաջորդի՛ք[22] Սասնոյ տան, մենք ձեզի ղուրպան:
մոտ 1894
Ծանոթագրություններ
1-2 տողերը նույնությամբ կան բոլոր վարիանտներում:
Գելիեգուզանցի Համզէն նաև 1893 թ. Տալվորիկի ապստամբության գլխավորողներից էր:
Երկրորդ և ութերորդ տողերում հիշատակվող Գրգոն զոհվեց ներկայացվող ապստամբության ժամանակ:
Տարբերակ՝ Էրկու մանչն իւր ղրկեց սարերը կռուի:
3-4 տողերը գրեթե նույնությամբ գտնում ենք "Մենք սրտով կտրիճ" երգում (Անդովկ, Ծովասար, Խարդան, Մարաթուկ // կը կանչին՝ չուր ե՞րբ մեռուկ մնաք դուք):
Ս. Սահակյանն ունի՝ "Չուր ե՞րբ գերի մենք մնանք, ամօթ է մեզի":
5-6 տողերը գրեթե նույնությամբ կան "Մենք սրտով կտրիճ" երգում (Մենք քար կը հալցունք, ջուր դարձունք (զ)երկաթ, // Ամօթ է մնանք տաճկին ըռիաթ):
"Տաճիկ" բառը գրաբարում նշանակել է արագավազ. նույն բառով հասկացել են նաև արաբներին (իբրև տաճիկ ձի ունեցողներ), իսկ իսլամի տարածումից հետո "տաճիկ" բառը հոմանիշ է դարձել մահմեդականներին ընդհանրապես:
7-8 տողերը նույնանում են Լ. Թադևոսյանի, Ս. Երանյանի, Ս. Սահակյանի մոտ:
Ս. Սահակյանն ունի՝ Առաւ իւր խմբի մէջ, մտաւ գօտեմարտ: Ուշագրավ է այն, որ խոսվում է և՛ Համզէի "էրկու մանչի", և՛ Գրգոյի "էրկու տղի"՝ ապստամբության մեջ մտնելու մասին:
9-10 տողերը հանդիպում են Ս. Երանյանի վարիանտում:
Քանի որ "թուրք" էթնոնիմը ձևավորվել է 1970-ականներին, իսկ մինչ այդ եղել է "թիւրք" (ինչի մասին վկայում են բոլոր աղբյուրները), մենք երգում հանդիպող "թուրք"-երը դարձրել ենք "թիւրք": Ի դեպ՝ թիւրքերին հաճախ անվանել են տաճիկ, արևմտահայերին՝ տաճկահայեր. ուրեմն՝ խոսվում է նույն թշնամի ազգության՝ տաճիկ-թիւրքերի մասին:
11-12 տողերը նույնանում են երեք վարիանտում էլ:
Լ. Թադևոսյանն ունի՝ Հերիք էսքան արիւն...
Տարբերակ՝ ...օգնէ մեզ Աստուած:
15-16 տողերը հանդիպում են Ս. Երանյանի վարիանտում:
Լ. Թադևոսյանն ունի՝ Առիւծ…
17-18 տողերը հանդիպում են Լ. Թադևոսյանի վարիանտում և գրեթե նույնությամբ՝ "Մենք սրտով կտրիճ" երգում (Թիւրք մեր առջեւէն փախնի քանց կատու // Ամօթ է մնանք թիւրքին հարկատու):
19-20 տողերը նույնանում են երեք վարիանտում էլ:
21-22 տողերը հանդիպում են Ս. Երանյանի վարիանտում:
23-24 տողերը (Դուք մեզի ապաւէն, փրկեք թիւրքի դաւէն...), որ կան բոլոր վարիանտներում, հաճախ կրում են կրկներգի դեր և երգվում են յուրաքանչյուր տնից հետո:
Տարբերակ՝ Հայորդիք…
Լիլիթ Թադևոսյանի վարիանտն ունի ևս մեկ տուն, որ և՛ լեզվական, և՛ իմաստային անհամապատասխանության պատճառով դուրս է մնացել մեր բնագրից՝ հավանաբար ավելացված լինելով հենց Լ. Թադևոսյանի կողմից.
Երգում էր հայ քաջուհին, գրոհ տանում որդիքն իւր,
Երգում էին մայր ու որդի երգ այս անբասիր.
Դուք մեզի ապաւէն…
hy.wikisource....
Sasnu aheġ kṙvin
Sasnu aheġ kṙvin Geliguzancʻi Havsen,
Erku mančʻn ir ġrkecʻ Grkʻoyin kʻomak:
Mer surb Maratʻuk, Andok, Covasar kkančʻen,
Čʻur epʻ meṙuk menkʻ mnankʻ, amotʻ eġi mez:
Ur menkʻ kʻar khalcʻunkʻ,
J̌ur kdarjunkʻ erkatʻ,
Herikʻ ēġninkʻ caṙa,
Taǰiknerun vat:
Iren erku tġin Aveyin, Haǰoyin,
Grkʻon aṙav ur xumb, mtav gotemart,
Haǰo, Haǰo lačʻak kʻašem,
Kʻašem es kʻo glux,
Hori es kayne lao,
Mti gotemart:
Ergum ēr hay kʻaǰuhin, groh tanum orikʻ ir,
Ergum en mayr u ordi, erg ays anbasir,
Aṙyuc mər aṙǰev en kpʻaxni kʻancʻ katu,
Herikʻ eġninkʻ hayer taǰkin harkatu:
Herikʻ ayskʻan aryun, čʻtesankʻ vaṙ garun,
Mer ačʻkʻerum mišt lacʻ, ōgne mez astvac,
Dukʻ məzi apaven, pʻrgikʻ tʻurkʻi daven,
Kʻaǰ ordikʻ Sasna tan menkʻ jezi:
lyricstranslat...